Emoties als oceanen – Levenslessen van het collectief Pensive Vivifier bij MU
Gevoelens krijgen de overhand bij MU Hybrid Art House in Eindhoven. Terwijl de meeste mensen hun emoties doorgaans proberen af te schermen van de buitenwereld vloeien ze in MU alle kanten op. In de tentoonstelling Emotional Motions onderzoekt anti-disciplinair kunstcollectief Pensive Vivifier de emoties liefde en trauma – en hoe je jezelf daarin compleet kan verliezen. Charlotte Fijen bezocht de tentoonstelling en was getuige van de eerste try-out performance van hun nieuwe show It’s a feeling.
Bij binnenkomst in de tentoonstelling vallen twee dingen direct op: de grote installatie met tientallen videoschermen in het midden van de ruimte en de projecties van bewegend water op de wanden en vloer rondom. Het bewegende water geeft het geheel een idyllisch uiterlijk, je wordt gelijk opgezogen in de installatie. Op een subtiele manier geeft het collectief zo een heldere boodschap af aan de bezoeker: in deze ruimte zijn emoties als oceanen, ze bewegen heen en weer als water, soms kalmpjes kabbelend, soms stormachtig ruw.
Anti-disciplinair collectief Pensive Vivifier bestaat uit drie leden: Janne Kosmos, Tes Wolters Bos en Silva Westera. Hun werk beweegt zich op het snijvlak tussen videokunst, performance, muziek en clubcultuur. Dit jaar hebben ze zichzelf de tijd gegund om zich te focussen op één specifiek thema. Alles wat ze in 2025 maken gaat op de een of andere manier over BPD, ofwel Borderline Personality Disorder. In Emotional Motions, hun eerste en grootste video-installatie tot nu toe, staat het verhaal van Silva centraal. In snel opeenvolgende videofragmenten krijgen we haast een kijkje in diens brein. ‘Ik houd niet van stress, maar ik geef mezelf zoveel stress’, hoor je Silva zeggen. Er komen appjes voorbij die Silva op zestienjarige leeftijd naar diens eerste vriendje stuurde: ‘Waarom voel ik me zo fucking kut?’. En in grote letters vliegen de rake vragen je om de oren: ‘I don’t know why I feel so confused’ en ‘there are just so many voices that talk over each other’.
In de tentoonstellingsruimte van MU toont Emotional Motions dat het brein van Silva net iets anders werkt dan dat van de meeste mensen. De collageachtige stijl van de video geeft de chaos in het brein van Silva goed weer. Fragmenten van YouTube-video’s en AI-gegenereerde beelden zijn losjes over elkaar gemonteerd. Voor iemand zonder diagnose BPD kan het lastig zijn om de ongecontroleerde stroom van gedachten te begrijpen. Toch is dat juist precies wat Pensive Vivifier probeert te doen door het verhaal van Silva in deze collagestijl te delen: inzichtelijk maken wat er in het hoofd van Silva omgaat.
Kritische blik
Naast het herkenbaar en bespreekbaar maken van de emotionele wisselingen die Silva op dagelijkse basis doormaakt, uit het collectief in hun video-installatie ook subtiel kritiek. In een van de fragmenten wordt benoemd dat 70 procent van de personen die de diagnose Borderline Personality Disorder krijgt vrouw is. Dat zegt volgens Pensive Vivifier niet zoveel over het vrouwenbrein of de ‘vrouwelijke’ omgang met emoties, maar meer over de manier waarop er in onze maatschappij tegen het gedrag van vrouwen wordt aangekeken. Afwijkend gedrag van vrouwen, bijvoorbeeld in de vorm van een agressieve reactie, wordt vaker als problematisch beschouwd dan vergelijkbaar gedrag van mannen.
Daarnaast legt Pensive Vivifier een ander gevoelig maatschappelijk probleem bloot dat nodig aandacht verdient. Een van de belangrijkste kwaliteiten die je tegenwoordig als mens geacht wordt te leren is het beheersen van de eigen emoties. Het wordt niet gewaardeerd als je deze de overhand laat nemen. Een woede-uitbarsting of mental breakdown, daar praten we liever niet over. Deze beheersing heeft echter vaak een tegengesteld effect. Door emoties niet te uiten en op te kroppen blijven ze in je lichaam aanwezig waar ze op de lange termijn mentale en fysieke klachten veroorzaken.
De tentoonstelling confronteert je met de vraag hoe jij daar zelf mee dealt. Hoe ga ik eigenlijk om met mijn emoties, krijgen ze genoeg aandacht of stop ik ze weg?
Kwetsbaar dichtbij
Aansluitend op Emotional Motions organiseert MU een aantal avonden waarop Pensive Vivifier hun nieuwe performance It’s a feeling kan uitproberen voor publiek. In september zal de performance te zien zijn op het Fringe Festival in Amsterdam waar het collectief vorige jaar de Fringe at Best award won. MU functioneert in deze als opdrachtgever van de tentoonstelling, maar faciliteert ook de try-outs voor het nieuwe Fringe project van Silva, Tes en Janne waarvoor ze carte blanche kregen van de organisatie.
Tijdens deze eerste try-out is fotograaf Jesse van den Berg te gast die de avond aftrapt met een presentatie over diens eigen werk, dat een eerlijk beeld wil geven van wat het betekent om queer en/of BPD te zijn. Van den Berg doet dat door beelden te maken waarin queer personen op een zachte, intieme en niet-seksuele manier worden weergegeven. Kwetsbaarheid en vertrouwen zijn daarbij belangrijk, niet alleen op de uiteindelijke foto maar ook tijdens het maakproces met het model.
Je kunt er de werkwijze van Pensive Vivifier in herkennen, hoe zij met Silva omgaan, openhartig zijn over diens brein. Tijdens de try-out betreedt Silva het ‘podium’ dat bestaat uit een videoprojectie van bewegend water op de vloer. Achter Silva worden beelden uit de installatie Emotional Motions getoond die onderdeel worden van de scènes in de performance. Midden in het licht van de projectoren lijkt Silva soms te verdwijnen in de eigen gedachten en gevoelens. Het voelt intiem als die begint te zingen of delen van de teksten uit de video’s hardop uitspreekt.
De uitspraken van de zestienjarige Silva verenigen zich zo met diens huidige zelf, die wijzer en ouder is waardoor zich een complex web van persoonlijkheden ontvouwt. Van dichtbij komt de kracht en kwetsbaarheid van diens emoties pas echt binnen, alsof de onrust, angst en chaos uit de videobeelden tot leven is gewekt in de persoon van Silva en je als vanzelf wordt meegezogen in diens levensverhaal.
Performance als tentoonstelling
Na afloop van de eerste try-out van It’s a feeling is er ruimte voor reflectie samen met het publiek. Zo legt Silva uit dat het in Emotional Motions veel gaat over diens vader en die in It’s a feeling daarom meer de nadruk probeert te leggen op diens moeder. Omdat de verschillen tussen de video-installatie en performance niet direct heel duidelijk zijn – er wordt veelal gebruik gemaakt van de dezelfde beelden en teksten – helpen dergelijke observaties om de verhouding tussen beide beter te begrijpen.
Als performancekunstenaar een tentoonstelling ontwikkelen is doorgaans geen makkelijke opgave. Vaak mist de statische vorm, in dit geval de video-installatie, de urgentie die de performancevariant wel heeft. De collagestijl van de video-installatie is wat dat betreft een slimme zet, het zorgt voor afwisseling en tempo – en dus het gevoel van urgentie. De vorm van installatie is eveneens goed gekozen, Pensive Vivifier gebruikt alle schermen die MU in het bezit heeft en hangt ze op in een omvangrijke stalen constructie. De bezoeker wordt daardoor uitgedaagd om rond te lopen door de ruimte in de hoop telkens een ander deel van de video te zien. In plaats van zelf een performance te geven draait Pensive Vivifier de rollen om en maken ze van de bezoeker zelf een performer in de tentoonstellingsruimte van MU. Met alle emoties en gevoelens van dien.
Dit artikel is gepubliceerd op 14 september 2025 op de website van Metropolis M.